Dlaczego sama terapia uzależnienia lub samo leczenie ADHD często nie wystarczają?
ADHD i uzależnienia bardzo często współwystępują. Badania pokazują, że osoby z ADHD są bardziej narażone na rozwój uzależnień, a jednocześnie nierozpoznane ADHD może utrudniać utrzymanie abstynencji oraz zwiększać ryzyko nawrotów. Z drugiej strony, skupienie się wyłącznie na ADHD bez uwzględnienia problemu uzależnienia również nie rozwiązuje wszystkich trudności.
Dlatego współczesne wytyczne, między innymi NICE, podkreślają znaczenie kompleksowego podejścia do pacjenta. Oznacza to, że plan leczenia powinien uwzględniać nie tylko objawy ADHD czy uzależnienia, ale również współwystępujące zaburzenia psychiczne, funkcjonowanie emocjonalne, sytuację życiową oraz indywidualne potrzeby danej osoby.
Każdy pacjent ma inną historię
Dwie osoby mogą otrzymać tę samą diagnozę ADHD, a mimo to potrzebować zupełnie innego wsparcia terapeutycznego. U jednej głównym problemem będzie uzależnienie, u innej przewlekły lęk, trudności w relacjach, doświadczenia traumatyczne czy problemy z organizacją codziennego życia.
To właśnie dlatego skuteczna psychoterapia nie opiera się na jednym schemacie. Rozpoczyna się od zrozumienia, z jakimi trudnościami mierzy się konkretna osoba i które z nich mają największy wpływ na jej codzienne funkcjonowanie.
Dlaczego kompleksowa diagnoza jest tak ważna?
W UADHD psychoterapia rozpoczyna się od możliwie pełnego zrozumienia sytuacji pacjenta. Oprócz diagnostyki ADHD zwracamy uwagę również na współwystępujące trudności, które mogą wpływać na przebieg leczenia. W zależności od potrzeb może to obejmować ocenę zaburzeń lękowych, depresyjnych, objawów PTSD lub CPTSD, wzorców przywiązania czy innych czynników mających znaczenie dla funkcjonowania i procesu zdrowienia.
Nie oznacza to, że każdy pacjent wymaga tak szerokiej diagnostyki. O zakresie dalszej oceny decydują objawy, wywiad oraz indywidualna sytuacja danej osoby. Dzięki temu plan terapii można dostosować do rzeczywistych potrzeb, zamiast stosować jednakowe rozwiązania wobec wszystkich pacjentów.
Rozpocznij leczenie, które uwzględnia cały obraz Twoich trudności
Jeżeli zmagasz się z ADHD, uzależnieniem lub podejrzewasz, że oba problemy mogą współwystępować, warto rozpocząć od rzetelnej diagnostyki i indywidualnego planu leczenia. Skuteczna psychoterapia nie polega na pracy nad pojedynczym objawem, ale na zrozumieniu mechanizmów, które wpływają na codzienne funkcjonowanie.
W UADHD łączymy diagnostykę ADHD, psychoterapię, terapię uzależnień oraz – w razie potrzeby – współpracę z lekarzem psychiatrą i innymi specjalistami. Dzięki temu możemy lepiej dopasować proces leczenia do potrzeb konkretnej osoby.
➡️ Zrób pierwszy krok, rozpocznij diagnostykę w UADHD
Jakie metody psychoterapii mają najlepiej potwierdzoną skuteczność?
Nie istnieje jedna metoda psychoterapii, która będzie odpowiednia dla każdej osoby z ADHD i współwystępującym uzależnieniem. Aktualne wytyczne podkreślają, że terapia powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta, jego objawów oraz trudności, z którymi zgłasza się do specjalisty.
Najwięcej badań dotyczy terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), jednak współczesne podejście do leczenia ADHD jest znacznie szersze i obejmuje również psychoedukację, pracę nad funkcjami wykonawczymi, regulacją emocji oraz zapobieganiem nawrotom.
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
CBT jest jedną z najlepiej przebadanych metod psychoterapii w ADHD. Badania pokazują, że może pomagać między innymi w ograniczaniu prokrastynacji, poprawie organizacji codziennego życia, planowaniu, regulacji emocji oraz rozwijaniu skuteczniejszych strategii radzenia sobie z trudnościami.
Co istotne, wytyczne NICE podkreślają, że terapia powinna być dostosowana do specyfiki ADHD, a nie oparta wyłącznie na standardowych protokołach stosowanych w innych zaburzeniach. Oznacza to, że terapeuta uwzględnia sposób funkcjonowania osoby z ADHD, jej trudności z funkcjami wykonawczymi, impulsywnością czy utrzymaniem uwagi.
Psychoterapia to coś więcej niż rozmowa
Skuteczna terapia nie polega wyłącznie na analizowaniu problemów. Jej celem jest również rozwijanie konkretnych umiejętności, które pomagają lepiej funkcjonować na co dzień.
W zależności od potrzeb pacjenta terapia może obejmować między innymi:
psychoedukację dotyczącą ADHD i uzależnień,
naukę planowania i organizacji,
rozwijanie funkcji wykonawczych,
pracę nad regulacją emocji,
rozpoznawanie czynników zwiększających ryzyko nawrotu,
budowanie zdrowych strategii radzenia sobie ze stresem,
poprawę relacji interpersonalnych.
Zakres pracy terapeutycznej zawsze powinien wynikać z indywidualnych potrzeb pacjenta, a nie z jednego, uniwersalnego schematu leczenia.
Leczenie zespołowe pozwala spojrzeć szerzej
W przypadku współwystępowania ADHD i uzależnień bardzo ważna jest współpraca specjalistów. W UADHD, za zgodą pacjenta, omawiamy bardziej złożone przypadki w zespole terapeutycznym. Dzięki temu możemy spojrzeć na trudności z różnych perspektyw i wspólnie zaplanować dalsze postępowanie.
W razie potrzeby konsultujemy również proces leczenia z lekarzem psychiatrą współpracującym z UADHD. Takie podejście pozwala lepiej dopasować terapię, farmakoterapię oraz pozostałe formy wsparcia do indywidualnej sytuacji pacjenta i jest zgodne z rekomendowanym modelem kompleksowej opieki nad osobami z ADHD.
Zobacz także
Jak wygląda diagnoza ADHD w UADHD? To znacznie więcej niż potwierdzenie lub wykluczenie ADHD
Dlaczego diagnostyka ADHD jest tak ważna w leczeniu uzależnień?
Leczenie ADHD krok po kroku. Jak wygląda droga od diagnozy do skutecznego leczenia?
Coaching ADHD – czy naprawdę działa? Co mówią badania naukowe?
Dlaczego relacja terapeutyczna ma tak duże znaczenie?
Choć skuteczność poszczególnych metod psychoterapii jest przedmiotem wielu badań, coraz więcej uwagi poświęca się również temu, co dzieje się pomiędzy terapeutą a pacjentem. Badania pokazują, że jakość relacji terapeutycznej jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na efekty leczenia – niezależnie od nurtu psychoterapeutycznego.
W przypadku osób z ADHD i uzależnieniami ma to szczególne znaczenie. Wielu pacjentów ma za sobą doświadczenia niezrozumienia, wielokrotnych niepowodzeń, krytyki czy wcześniejszych terapii, które nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Dlatego tak ważne jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni do wspólnego zrozumienia trudności i zaplanowania dalszego procesu leczenia.
Terapia powinna być dopasowana do człowieka, a nie odwrotnie
Nie istnieje jeden schemat terapii odpowiedni dla wszystkich osób z ADHD. To, co sprawdza się u jednego pacjenta, niekoniecznie będzie skuteczne u innego.
Dlatego plan terapeutyczny powinien uwzględniać między innymi:
nasilenie objawów ADHD,
historię uzależnienia,
współwystępujące zaburzenia,
sytuację rodzinną i zawodową,
cele, z jakimi zgłasza się pacjent,
gotowość do wprowadzania zmian.
Takie podejście pozwala prowadzić terapię w sposób elastyczny i dostosowany do rzeczywistych potrzeb konkretnej osoby.
Zaufanie ułatwia wprowadzanie trwałych zmian
Osoby z ADHD często przez wiele lat słyszą, że są leniwe, niekonsekwentne lub „mogłyby bardziej się postarać”. Nic więc dziwnego, że rozpoczęcie terapii bywa związane z dużą ostrożnością i obawą przed kolejną oceną.
Budowanie relacji opartej na zaufaniu pozwala stopniowo lepiej zrozumieć własne trudności, uczy nowych sposobów radzenia sobie z nimi i zwiększa szansę na utrzymanie efektów leczenia w dłuższej perspektywie.
Dlaczego psychoterapia jest tylko jednym z elementów skutecznego leczenia?
Współczesne wytyczne podkreślają, że psychoterapia odgrywa bardzo ważną rolę w leczeniu ADHD i uzależnień, jednak rzadko stanowi jedyny element procesu zdrowienia. Najlepsze efekty przynosi połączenie różnych form wsparcia, dostosowanych do potrzeb konkretnego pacjenta.
W zależności od sytuacji może to obejmować diagnostykę ADHD, konsultację psychiatryczną, farmakoterapię, psychoterapię, psychoedukację, grupy wsparcia czy coaching ADHD – jeśli jest on odpowiednio dobrany i prowadzony przez osobę posiadającą wiedzę na temat ADHD.
Leczenie to proces, a nie jednorazowa interwencja
Nie istnieje rozwiązanie, które w krótkim czasie eliminuje wszystkie trudności związane z ADHD i uzależnieniem. Poprawa najczęściej następuje stopniowo i wymaga współpracy pacjenta z zespołem specjalistów oraz systematycznego rozwijania nowych umiejętności.
To właśnie dlatego tak ważne jest, aby plan leczenia był realistyczny, elastyczny i dostosowany do zmieniających się potrzeb pacjenta.
Kompleksowe wsparcie zwiększa szansę na trwałą poprawę
Coraz więcej badań pokazuje, że osoby z ADHD osiągają lepsze efekty leczenia wtedy, gdy poszczególne elementy terapii wzajemnie się uzupełniają. Odpowiednia diagnostyka, farmakoterapia – jeśli jest wskazana – psychoterapia, psychoedukacja oraz wsparcie w codziennym funkcjonowaniu nie konkurują ze sobą. Tworzą spójny proces, którego celem jest poprawa jakości życia, zwiększenie samodzielności i zmniejszenie ryzyka nawrotów uzależnienia.
Czy grupy wsparcia pomagają osobom z ADHD i uzależnieniami?
Psychoterapia indywidualna odgrywa bardzo ważną rolę w leczeniu ADHD i uzależnień, jednak dla wielu osób równie istotnym elementem procesu zdrowienia okazuje się kontakt z ludźmi, którzy mierzą się z podobnymi trudnościami. Badania pokazują, że grupy wsparcia mogą zmniejszać poczucie osamotnienia, zwiększać motywację do leczenia oraz ułatwiać utrzymanie zmian wypracowanych podczas terapii.
W przypadku osób z ADHD grupa często staje się miejscem, w którym po raz pierwszy słyszą, że ich trudności nie wynikają z lenistwa, braku charakteru czy niewystarczającego zaangażowania. Takie doświadczenie bywa ważnym elementem procesu zdrowienia i budowania bardziej realistycznego obrazu samego siebie.
Wymiana doświadczeń ma znaczenie
Rozmowa z osobami, które przechodzą przez podobne doświadczenia, może być cennym uzupełnieniem psychoterapii. Uczestnicy grup często dzielą się sposobami radzenia sobie z codziennymi trudnościami, motywują się nawzajem oraz pomagają dostrzec rozwiązania, których samodzielnie trudno byłoby szukać.
Grupa wsparcia nie zastępuje psychoterapii ani leczenia psychiatrycznego. Może jednak stanowić ważny element kompleksowego procesu zdrowienia, zwłaszcza gdy jest prowadzona przez osoby posiadające wiedzę na temat ADHD i uzależnień.
Każda forma wsparcia ma swoje miejsce
W zależności od potrzeb pacjenta proces leczenia może obejmować różne formy pomocy. U jednej osoby najważniejsza będzie psychoterapia indywidualna, u innej większą rolę odegra farmakoterapia, coaching ADHD lub regularny udział w grupie wsparcia.
Najlepsze efekty przynosi połączenie tych metod w spójny plan leczenia, dostosowany do potrzeb konkretnej osoby, a nie wybór jednej uniwersalnej formy pomocy.
Dlaczego współpraca specjalistów zwiększa skuteczność leczenia?
Osoby z ADHD i współwystępującymi uzależnieniami często korzystają z pomocy więcej niż jednego specjalisty. Może to być psychoterapeuta, psychiatra, psycholog prowadzący diagnostykę czy coach ADHD. Aby taka pomoc była skuteczna, ważne jest, by poszczególne elementy leczenia wzajemnie się uzupełniały.
Jeden plan leczenia, wiele perspektyw
W UADHD, za zgodą pacjenta, bardziej złożone przypadki omawiamy wspólnie w zespole. Dzięki temu możemy spojrzeć na trudności z różnych perspektyw i lepiej zaplanować dalszy proces terapeutyczny. W razie potrzeby konsultujemy się również z lekarzem psychiatrą współpracującym z naszym zespołem, aby działania terapeutyczne i leczenie farmakologiczne tworzyły spójny plan.
Takie podejście pozwala uniknąć sytuacji, w której każdy specjalista pracuje niezależnie, nie mając pełnego obrazu trudności pacjenta.
Leczenie dopasowane do człowieka
Nie istnieje jeden model terapii odpowiedni dla wszystkich osób z ADHD i uzależnieniem. Dlatego plan leczenia powinien uwzględniać nie tylko diagnozę, ale również cele pacjenta, jego możliwości, sytuację życiową oraz współwystępujące trudności.
To właśnie indywidualizacja procesu terapeutycznego sprawia, że leczenie staje się bardziej skuteczne i daje większą szansę na trwałą poprawę funkcjonowania.
Zobacz także
Podsumowanie
Psychoterapia odgrywa niezwykle ważną rolę w leczeniu ADHD i uzależnień, jednak współczesne badania pokazują, że najlepsze efekty przynosi wtedy, gdy stanowi część kompleksowego procesu leczenia. Sama diagnoza, farmakoterapia czy terapia uzależnień często nie rozwiązują wszystkich trudności, jeśli nie uwzględniają współwystępujących zaburzeń oraz indywidualnej historii pacjenta.
Dlatego skuteczna pomoc rozpoczyna się od zrozumienia całego obrazu funkcjonowania danej osoby. ADHD, uzależnienia, trudności z regulacją emocji, zaburzenia lękowe, depresja czy doświadczenia traumatyczne mogą wzajemnie na siebie wpływać i wymagać wspólnego zaplanowania procesu terapeutycznego.
Współczesne wytyczne podkreślają również znaczenie współpracy specjalistów oraz indywidualnego dopasowania metod leczenia. Psychoterapia, farmakoterapia, psychoedukacja, grupy wsparcia oraz – w odpowiednich sytuacjach – coaching ADHD nie konkurują ze sobą. Tworzą elementy jednego procesu, którego celem jest poprawa jakości życia, zwiększenie samodzielności oraz zmniejszenie ryzyka nawrotów.
Najważniejsze jest jednak to, że nie istnieje jeden uniwersalny model leczenia. Każdy pacjent wnosi własną historię, doświadczenia i potrzeby. To właśnie dlatego skuteczna psychoterapia nie polega na stosowaniu gotowych schematów, lecz na wspólnym poszukiwaniu rozwiązań najlepiej odpowiadających konkretnej osobie.
Rozpocznij leczenie, które uwzględnia cały obraz Twoich trudności
Jeżeli podejrzewasz u siebie ADHD, zmagasz się z uzależnieniem lub masz poczucie, że dotychczasowa terapia nie odpowiadała na rzeczywiste przyczyny Twoich trudności, warto rozpocząć od kompleksowej diagnostyki. W wielu przypadkach dopiero spojrzenie na cały obraz funkcjonowania pozwala zrozumieć, dlaczego wcześniejsze próby leczenia nie przynosiły oczekiwanych efektów.
W UADHD łączymy diagnostykę ADHD, psychoterapię, terapię uzależnień oraz – w razie potrzeby – współpracę z lekarzem psychiatrą i innymi specjalistami. Dzięki temu możemy wspólnie opracować plan leczenia dopasowany do indywidualnych potrzeb, uwzględniający nie tylko objawy, ale również ich możliwe przyczyny oraz cele, które pacjent chce osiągnąć.
🔵 Zrób pierwszy krok – rozpocznij diagnostykę ADHD.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy psychoterapia jest konieczna, jeśli przyjmuję leki na ADHD?
Farmakoterapia i psychoterapia pełnią różne funkcje. Leki mogą zmniejszać nasilenie objawów ADHD, natomiast psychoterapia pomaga rozwijać umiejętności organizacji, regulacji emocji, radzenia sobie ze stresem oraz zmiany utrwalonych wzorców zachowania. U wielu osób najlepsze efekty przynosi połączenie obu metod.
Czy terapia ADHD i terapia uzależnień mogą odbywać się jednocześnie?
Tak. Aktualne wytyczne oraz badania wskazują, że u osób, u których ADHD i uzależnienie współwystępują, leczenie powinno uwzględniać oba problemy. Dzięki temu możliwe jest lepsze dopasowanie terapii do potrzeb pacjenta i zmniejszenie ryzyka nawrotów.
Czy każda osoba z ADHD potrzebuje terapii CBT?
Nie. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest jedną z najlepiej przebadanych metod wspierających osoby z ADHD, jednak nie jest jedyną formą pomocy. Wybór metody terapeutycznej powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb, celów oraz współwystępujących trudności.
Czy psychoterapia pomaga również w leczeniu uzależnień behawioralnych?
Tak. Psychoterapia odgrywa ważną rolę zarówno w leczeniu uzależnień od substancji psychoaktywnych, jak i uzależnień behawioralnych, takich jak Gaming Disorder czy uzależnienie od hazardu. Zakres terapii zależy od rodzaju trudności oraz sytuacji konkretnego pacjenta.
Dlaczego podczas terapii pytacie również o dzieciństwo, relacje i inne trudności?
Ponieważ ADHD i uzależnienia często współwystępują z innymi problemami, które mogą wpływać na przebieg leczenia. W zależności od potrzeb terapeuta może zapytać o historię rozwoju, relacje rodzinne, wcześniejsze doświadczenia, objawy lęku, depresji czy traumy. Celem nie jest szukanie problemów na siłę, ale jak najlepsze zrozumienie sytuacji pacjenta i dopasowanie procesu terapeutycznego do jego potrzeb.
Czy grupy wsparcia mogą zastąpić psychoterapię?
Nie. Grupy wsparcia są cennym uzupełnieniem procesu leczenia, jednak nie zastępują indywidualnej psychoterapii ani konsultacji psychiatrycznej. Mogą natomiast zwiększać motywację, zmniejszać poczucie osamotnienia oraz wspierać utrzymanie zmian wypracowanych podczas terapii.
Literatura
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2018, aktualizacja 2025).
Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87).Najważniejsze europejskie wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia ADHD u dzieci, młodzieży i dorosłych. Podkreślają znaczenie kompleksowego leczenia obejmującego farmakoterapię, psychoterapię, psychoedukację oraz uwzględnianie współwystępujących zaburzeń, w tym uzależnień.
Young S, Khondoker M, Emilsson B, Sigurdsson JF, Philipp-Wiegmann F, et al. (2020).
Cognitive behavioural therapy in adults with ADHD: A systematic review and meta-analysis.Metaanaliza potwierdzająca skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) u dorosłych z ADHD. Wykazano poprawę między innymi w zakresie organizacji, regulacji emocji, prokrastynacji oraz codziennego funkcjonowania.
Knouse LE, Cooper-Vince C, Sprich S, Safren SA. (2017).
Recent developments in the psychosocial treatment of adult ADHD.Przegląd najważniejszych metod psychoterapii ADHD u dorosłych, obejmujący CBT, psychoedukację, trening funkcji wykonawczych oraz strategie poprawiające codzienne funkcjonowanie.
Solberg BS, Halmøy A, Engeland A, et al. (2023).
Association of ADHD With Psychiatric Comorbidity: A Systematic Review and Meta-analysis.Jedna z największych metaanaliz dotyczących współwystępowania ADHD z innymi zaburzeniami psychicznymi, w tym uzależnieniami, zaburzeniami lękowymi oraz depresją. Autorzy podkreślają znaczenie kompleksowej diagnostyki.
Wilens TE. (2020).
Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and Substance Use Disorders: The Nature of the Relationship, Substances of Choice, and Treatment Implications.Przegląd badań dotyczących współwystępowania ADHD i uzależnień oraz znaczenia równoczesnego leczenia obu zaburzeń.
Barkley RA. (2021).
Taking Charge of Adult ADHD. Second Edition. Guilford Press.Profesor Russell A. Barkley przedstawia aktualną wiedzę dotyczącą funkcji wykonawczych, regulacji emocji oraz znaczenia kompleksowego leczenia ADHD u osób dorosłych.
https://www.guilford.com/books/Taking-Charge-of-Adult-ADHD/Russell-Barkley/9781462546855
American Society of Addiction Medicine (ASAM). (2024).
The ASAM Clinical Practice Guideline on the Management of Stimulant Use Disorder.Aktualne wytyczne podkreślające znaczenie indywidualizacji leczenia, współpracy interdyscyplinarnej oraz uwzględniania współwystępujących zaburzeń psychicznych, w tym ADHD, w terapii uzależnień.