Stres zmienia sposób funkcjonowania mózgu
W sytuacji przewlekłego stresu pogarsza się funkcjonowanie procesów odpowiedzialnych za planowanie, kontrolę impulsów, przewidywanie konsekwencji i podejmowanie decyzji. To właśnie te obszary należą do funkcji wykonawczych, które u osób z ADHD często są osłabione już w warunkach codziennego funkcjonowania.
Im większe przeciążenie organizmu, tym trudniej korzystać ze strategii wymagających cierpliwości, planowania i odraczania gratyfikacji.
Dlaczego właśnie wtedy rośnie ryzyko nawrotu?
U wielu osób uzależnienie pełniło wcześniej funkcję regulacyjną. Substancja pozwalała na chwilę zmniejszyć napięcie, wyciszyć natłok myśli, poprawić koncentrację lub odciąć się od trudnych emocji.
Jeżeli pod wpływem stresu organizm ponownie doświadcza podobnego przeciążenia, może uruchomić dobrze znany sposób radzenia sobie, nawet jeśli osoba od dłuższego czasu utrzymywała abstynencję.
Nie oznacza to, że wcześniejsza terapia była nieskuteczna. Oznacza natomiast, że mechanizmy odpowiedzialne za regulację napięcia nadal wymagają uwzględnienia.
ADHD zwiększa podatność na przeciążenie
Osoby z ADHD często funkcjonują przez wiele godzin w stanie zwiększonego wysiłku poznawczego. Planowanie, organizacja, kontrolowanie impulsów czy utrzymywanie uwagi wymagają od nich znacznie większych zasobów niż od osób bez ADHD.
Jeżeli do codziennych trudności dołącza stres, konflikty, problemy zawodowe lub rodzinne, możliwości samoregulacji mogą zostać wyczerpane znacznie szybciej.
To właśnie wtedy rośnie ryzyko sięgnięcia po rozwiązania przynoszące natychmiastową ulgę.
Nawrót to sygnał, nie tylko porażka
We współczesnym rozumieniu uzależnień nawrót coraz częściej traktowany jest jako informacja o przeciążeniu systemu samoregulacji, a nie wyłącznie jako brak motywacji.
Dlatego analiza nawrotu powinna obejmować nie tylko sam moment sięgnięcia po substancję, ale również wcześniejsze tygodnie lub miesiące funkcjonowania. Często to właśnie tam znajdują się pierwsze sygnały narastającego przeciążenia.
Podsumowanie
Osoby z ADHD częściej wracają do używek pod wpływem stresu nie dlatego, że mniej chcą wyzdrowieć, ale dlatego, że przeciążenie może znacząco ograniczać możliwość korzystania ze strategii zadaniowych i samoregulacji.
Im lepiej rozumiemy rolę funkcji wykonawczych, przewlekłego stresu i regulacji układu nerwowego, tym większa szansa na budowanie trwałej abstynencji oraz skuteczniejsze zapobieganie nawrotom.