Czy ADHD może wpływać na skuteczność leczenia uzależnienia?
Przez wiele lat leczenie uzależnień koncentrowało się przede wszystkim na pracy nad mechanizmami uzależnienia, utrzymaniu abstynencji oraz zmianie stylu życia. Obecnie wiemy jednak, że u części pacjentów uzależnienie współwystępuje z innymi zaburzeniami, które mogą znacząco wpływać na przebieg terapii.
Jednym z najczęściej opisywanych w literaturze naukowej zaburzeń współwystępujących jest ADHD u dorosłych.
Szacuje się, że ADHD występuje u osób z zaburzeniami używania substancji znacznie częściej niż w populacji ogólnej. Co więcej, u wielu dorosłych pozostaje nierozpoznane przez lata. Objawy bywają błędnie przypisywane cechom charakteru, skutkom uzależnienia lub przewlekłemu stresowi.
To oznacza, że część osób może podejmować kolejne próby leczenia, pozostając zmotywowaną do zmiany, a mimo to doświadczać nawrotów.
Dlaczego ADHD zwiększa ryzyko uzależnienia?
ADHD nie jest wyłącznie problemem z koncentracją.
To neurorozwojowe zaburzenie wpływa między innymi na:
kontrolę impulsów,
regulację emocji,
planowanie i organizację,
odraczanie gratyfikacji,
funkcjonowanie układu nagrody,
utrzymywanie motywacji.
Osoby z ADHD często doświadczają silnego napięcia, trudności z wytrzymaniem dyskomfortu oraz poszukują szybkiej ulgi. Alkohol, narkotyki czy niektóre leki mogą na krótki czas zmniejszać napięcie lub poprawiać koncentrację, dlatego u części osób substancje psychoaktywne stają się nieświadomą próbą radzenia sobie z objawami.
Dlaczego sama terapia uzależnień czasami nie wystarcza?
Wyobraźmy sobie osobę, która ukończyła terapię.
Rozumie mechanizmy uzależnienia.
Wie, jak rozpoznawać głód.
Jest zmotywowana do utrzymania abstynencji.
Jednak nadal każdego dnia zmaga się z impulsywnością, chaosem organizacyjnym, trudnościami z planowaniem, silnymi emocjami czy problemami z koncentracją.
Jeżeli źródłem tych trudności jest nierozpoznane ADHD, sama terapia uzależnień może nie obejmować wszystkich czynników wpływających na codzienne funkcjonowanie pacjenta.
Nie oznacza to, że terapia była nieskuteczna.
Może oznaczać, że potrzebne jest szersze spojrzenie na przyczyny trudności.
ADHD a ryzyko nawrotów
Badania wskazują, że impulsywność, trudności w regulacji emocji oraz problemy z funkcjami wykonawczymi mogą zwiększać ryzyko nawrotów.
Nie chodzi wyłącznie o samą substancję.
Czasami największym wyzwaniem jest zatrzymanie impulsu, przewidzenie konsekwencji lub zastosowanie strategii radzenia sobie w sytuacji kryzysowej.
Dlatego współczesne podejście do leczenia coraz częściej zakłada równoczesne uwzględnienie zarówno uzależnienia, jak i współwystępującego ADHD.
Czy każda osoba uzależniona ma ADHD?
Nie.
To bardzo ważne.
Nie każde uzależnienie wynika z ADHD.
Nie każda osoba z ADHD rozwinie uzależnienie.
Jednak obecność ADHD zwiększa ryzyko rozwoju zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. Z tego względu coraz więcej specjalistów rekomenduje ocenę objawów ADHD u osób podejmujących leczenie uzależnień.
Kiedy warto rozważyć diagnozę ADHD?
Warto skonsultować się ze specjalistą, jeśli oprócz problemu uzależnienia od wielu lat występują:
trudności z koncentracją,
impulsywność,
problemy z organizacją codziennych obowiązków,
częste odkładanie zadań,
wewnętrzny niepokój,
silna reaktywność emocjonalna,
podobne trudności obecne już w dzieciństwie.
Profesjonalna diagnoza pozwala ocenić, czy objawy rzeczywiście odpowiadają kryteriom ADHD i czy wymagają dalszej diagnostyki lub leczenia.
Co warto zapamiętać?
✔️ ADHD nie powoduje uzależnienia, ale może zwiększać ryzyko jego rozwoju.
✔️ Nierozpoznane ADHD może utrudniać utrzymanie abstynencji oraz zwiększać ryzyko nawrotów.
✔️ Skuteczne leczenie często wymaga spojrzenia na pacjenta całościowo i uwzględnienia współwystępujących zaburzeń.
Rozpocznij od właściwej diagnozy
Jeżeli od lat zmagasz się z uzależnieniem, a jednocześnie od dzieciństwa występują u Ciebie trudności z koncentracją, impulsywnością lub regulacją emocji, warto rozważyć diagnostykę ADHD. U części osób właśnie nierozpoznane ADHD okazuje się jednym z czynników utrudniających trwałe zdrowienie.
W UADHD proces diagnostyczny pozwala ocenić nie tylko obecność objawów ADHD, ale również ich wpływ na codzienne funkcjonowanie i przebieg uzależnienia. Dzięki temu możliwe jest zaplanowanie leczenia uwzględniającego oba problemy.
➡ Rozpocznij diagnostykę ADHD w UADHD
Chcesz przeczytać więcej?
Poniżej znajdziesz publikacje naukowe oraz wytyczne kliniczne dotyczące związku ADHD i uzależnień.
ADHD a uzależnienia – Międzynarodowy Konsensus (2021)
208 wniosków opartych na dowodach naukowych dotyczących ADHD, w tym informacji o zwiększonym ryzyku uzależnień.
👉 https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S014976342100049X
ADHD u osób uzależnionych – metaanaliza
Metaanaliza opublikowana w Drug and Alcohol Dependence pokazująca częstość występowania ADHD u osób leczonych z powodu uzależnień.
👉 https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0376871612000038
Wytyczne NICE dotyczące ADHD
Aktualne brytyjskie wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia ADHD.
👉 https://www.nice.org.uk/guidance/ng87
World Federation of ADHD
Międzynarodowa organizacja gromadząca aktualne dowody naukowe dotyczące ADHD.